ในระยะแรกของการก่อตัวเป็นก้อนมะเร็ง เซลล์มะเร็งยังคงแบ่งตัวเพิ่มจำนวน อยู่ภายในเนื้อเยื่อฐานราก (basement membrane) ซึ่งเปรียบเสมือนเป็นกำแพงที่คอยกั้นเซลล์มะเร็งไม่ให้ลุกลามออกไปสู่ภายนอกท่อน้ำนม  พูดง่ายๆ ก็คือมะเร็งถูกขังอยู่ภายในท่อน้ำนม เพราะมิฉะนั้นหากมะเร็งสามารถลุกลามออกไปภายนอกท่อน้ำนมแล้ว ก็ย่อมมีโอกาสลุกลามเข้าสู่เนื้อเยื่ออื่นได้ เช่น หลอดเลือดหรือต่อมน้ำเหลือง  ดังนั้นมะเร็งที่อยู่ภายในเนื้อเยื่อฐานรากจะถูกจัดเป็นมะเร็งระยะที่ศูนย์หรือเรียกว่า มะเร็งระยะก่อนลุกลามหมายความว่า “เพิ่งก่อตัวขึ้น” ในทางทฤษฎีแล้วสามารถรักษาให้หายขาด ได้ 100%

ส่วนมะเร็งที่ออกนอกฐานหมายถึง มะเร็งระยะลุกลาม โดยสามารถแบ่งออกเป็นระยะต่างๆได้อีก คือ จากระยะที่หนึ่งไปจนถึงระยะที่สี่  ซึ่งมีโอกาสแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆได้ทั่วร่างกาย โอกาสรักษาหายขาดก็ลดลงมา ขึ้นกับระยะที่เป็น

                      มะเร็งระยะก่อนลุกลาม จำกัดตัวอยู่ภายในท่อน้ำนม

                      มะเร็งระยะลุกลาม เซลล์มะเร็งลุกลามออกนอกท่อน้ำนม

การตรวจเช็คมะเร็งเต้านมอยู่เป็นประจำ เป็นวิธีการที่สามารถตรวจพบมะเร็งระยะที่ศูนย์ ได้อยู่บ่อยๆ  การรักษาก็ทำได้ไม่ยุ่งยาก เพียงผ่าตัดเอาส่วนที่ผิดปกติบริเวณนั้นทิ้งไป   โอกาสในการรักษาให้หายขาดก็มีสูงกว่าคนที่เป็นมะเร็งเต้านมระยะลุกลาม   เช่นผู้ป่วยที่มาพบแพทย์ด้วยอาการคลำพบก้อนมะเร็ง ซึ่งมักเป็นระยะที่ลุกลามแล้วส่วนใหญ่

ลักษณะของมะเร็งระยะที่ศูนย์จากการทำแมมโมแกรม มักแสดงให้เห็นในรูปของหินปูนที่ผิดปกติ เป็นเพียงกลุ่มหินปูนเล็กๆ โดยบางครั้งยังไม่ทันก่อตัวเป็นก้อนด้วยซ้ำไป

                   แสดงจุดหินปูนมะเร็งที่เริ่มก่อตัวขึ้น โดยมีหินปูนชนิดปกติอยู่ข้างๆ

 

การรักษามะเร็งระยะที่ศูนย์ :

มะเร็งที่เป็นระยะศูนย์ที่แท้จริง  ถือว่ายังไม่มีการแพร่กระจายของตัวเซลล์มะเร็งออกไปจากเนื้อเยื่อที่เป็นต้นกำเนิด  ดังนั้น หลักการรักษาคือเป็นการรักษาเฉพาะที่ ไม่ต้องให้ยาเคมีบำบัด         การรักษาเฉพาะที่หมายความว่า เป็นการรักษาโดยการผ่าตัดเอาเนื้อเยื่อที่ผิดปกติบริเวณนั้นออกไปออก ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้

การตัดออกที่ว่านั้นคือจะต้องตัดอะไรออกมากน้อยแค่ไหน นี่ก็เป็นสิ่งที่ต้องใช้การตัดสินใจเลือกเหมือนกัน ซึ่งมีตั้งแต่การตัดออกเฉพาะในส่วนเนื้อเยื่อที่ผิดปกติหย่อมนั้นออกไป จนกระทั่งเป็นการตัดเต้านมทิ้งทีเดียว มันก็ขึ้นกับรายละเอียด ลักษณะของมะเร็ง การกระจายตัวของมะเร็งว่ามีเพียงจุดเดียวหรือหลายจุด ความเสี่ยงอื่นๆ ในด้านการกลับเป็นซ้ำ เช่น อายุ ประวัติพันธุกรรม และความประสงค์ของผู้ป่วยเองร่วมด้วย

อันที่จริงจะว่าไปแล้ว การตัดสินใจในการผ่าตัดมะเร็งเต้านมระยะที่ศูนย์นี้ถือว่ายุ่งยากกว่ามะเร็งเต้านมระยะลุกลามเสียอีก เพราะอย่าลืมว่ามะเร็งเต้านมระยะที่ศูนย์มันยังไม่แพร่กระจาย ฉะนั้นการหายหรือไม่หายจึงอยู่ที่การรักษาเฉพาะที่เพียงอย่างเดียว และต้องตั้งเป้าหมายสูงสุดที่เป็นการรักษาเพื่อ หวังผลหายขาด  ไม่เหมือนมะเร็งที่ลุกลามแล้ว ซึ่งการหายหรือไม่หายไม่ได้ขึ้นกับการผ่าตัดเพียงอย่างเดียว ยังขึ้นอยู่กับการรักษาแบบผสมผสานได้แก่การให้ยาเคมีบำบัด และยาอื่นๆ ร่วมด้วยเสมอ

ดังนั้นการผ่าตัดจึงเปรียบเสมือนหัวใจของการรักษามะเร็งระยะที่ศูนย์กันเลยทีเดียว ซึ่งต้องตัดสินใจเลือกวิธีการผ่าตัดให้เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยแต่ละคนไป เพราะมิฉะนั้นหากตั้งต้นการรักษาที่ไม่เหมาะสม มะเร็งจะกลับเป็นซ้ำตามมาได้ และในบรรดาผู้ที่มีมะเร็งกลับเป็นซ้ำก็มักเป็นชนิดที่มีการลุกลามแล้วเป็นส่วนใหญ่ (invasive recurrent)

การผ่าตัดมะเร็งระยะที่ศูนย์   มีทางเลือกของการผ่าตัดแบบเดียวกับมะเร็งระยะลุกลาม คือ

1. การผ่าตัดแบบสงวนเต้า ต้องมีการฉายแสงควบคู่ไปด้วย

2. การตัดเต้านมออกทั้งเต้า

3. การตัดเต้านมออกทั้งเต้า ร่วมกับการผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมขึ้นมาใหม่

หมายเหตุ  : ไม่มีความจำเป็นในการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ในมะเร็งเต้านมระยะที่ศูนย์ เนื่องจากยังไม่มีการแพร่กระจายของมะเร็งเข้าไป

ข้อดี ข้อเสีย ของแต่ละวิธีต้องมีการพิจารณากันเป็นรายๆไป  โดยผู้ป่วยแต่ละคนก็เหมาะสมกับการผ่าตัดแต่ละวิธีไม่เหมือนกันต้องมีข้อมูลรายละเอียด เพื่อชั่งน้ำหนักว่าใครเหมาะกับวิธีไหน โดยมีเป้าหมายที่สำคัญที่สุดคือการหวังผลหายขาดจากโรค

 นพ. หะสัน มูหาหมัด